Archive

Water landscape

The dike as a landscape element takes on many shapes [1]. Depending on their form and location, dikes determine the ‘face’ of the Dutch polder landscape. Of course vegetation, land allotment and building development patterns also play an important role. Yet dikes are vital to the landscape’s appearance: apart from their form and location, their uninterruptedness defines spaces in a landscape and connects areas with each other. Dikes make differences in the polder landscape legible: a dike in a river landscape is different from one built in a sea-clay or peat landscape or the area around the IJsselmeer lake. Dikes therefore contribute to the identity and variety of the landscape. They simultaneously provide coherence, a sense of space and a rich variety of appearances. But how do you get a grip on the dikes’ spatial significance?

The seminal publication Het toekomstig landschap der Zuiderzeepolders (literally, ‘The future landscape of the Zuiderzee polders’ [1928]) provides some leads. In this manifesto of Dutch landscape architecture, planning experts such as D. Hudig and T. van Lohuizen described the importance of dikes as follows: ‘The dike is a significant element in every polder. Located on the border, it provides a view on one side of the landscape at its foot, unfolding its particular structure; on the other side it provides a view of the surrounding land, which often has a completely different character. The long, broad slope is one of the dike’s most beautiful features (. . .)’. From this, it can be inferred that a dike’s spatial significance depends on your vantage point, on the perspective you choose for reading and understanding dikes in the landscape. There are at least two different ways of looking at dikes: from the air and from the ground. In these vertical and horizontal perspectives features such as the dike’s course, cross-section and revetment always play a different role.

The course, cross-section and revetment of the dike exert great influence on its spatial significance. Plan for a new sea dike in the IJsselmeer area (Netherlands), Jacob van Hoorn, 1737 (source: TU Delft Library, Kaartencollectie Trésor TRL33.5.07)

The course, cross-section and revetment of the dike exert great influence on its spatial significance. Plan for a new sea dike in the IJsselmeer area (Netherlands), Jacob van Hoorn, 1737 (source: TU Delft Library, Kaartencollectie Trésor TRL33.5.07)

The view from the air

You get a bird’s eye view of the dike system regardless of whether you view it from the air or on a map. It becomes clear that dikes form spatial patterns that endow the landscape with structure. They provide cohesion in the landscape and are also the interface between land and water, or between different polders that are enclosed as spatial units. Dikes ‘frame’ different types of landscape and landscape units. Like the black lines that separate the pictures in a comic book, the dikes are the green lines that demarcate the Dutch landscape. This also means that dikes are connecting structures:  through cities and nature, they meander everywhere and connect the coast with the hinterland. This is significant, not only for plants and animals but also for humans.

Dike patterns also make the history of reclamation in the polder readable: in Friesland (NL), for example, you can see an intricate, irregular pattern of dikes and quays, an echo of the early individual reclamation that from the time of the Romans gradually developed into ring dikes; you can discern the haphazard process of diking accreted silted soil in Zeeland, and the systematic reclamation of the West-Frisian and Holland-Utrecht peat areas that started in the early Middle Ages. The ring dikes mark the areas of reclaimed land that have lain low in the landscape since the sixteenth century. Dike patterns are a record of the formative force of water and the way humans have dealt with it. Natural processes of sedimentation, erosion and stagnation through water provide the foundation for a rich variety of polder landscapes in the coastal, river and peat areas. Dikes also reflect technological progress, such as the Dutch Delta works, the Afsluitdijk (the enclosing dam of the IJsselmeer) and land reclamation in the IJsselmeer area. In a nutshell, the shape of a dike makes it possible to read how we have dealt with water: from the small-scale and winding in early times to the very large-scale and rectilinear today.

The development of the landscape expressed by the pattern of dikes, here visible on the island of Goeree Overflakkee (SW-Netherlands)  (drawing by: Michiel Pouderoijen, TU Delft)

The development of the landscape expressed by the pattern of dikes, here visible on the island of Goeree Overflakkee (SW-Netherlands) (drawing by: Michiel Pouderoijen, TU Delft)

The view from the ground

Viewing the dike from the ground means you stand on or next to the dike or see it from a distance. Here, conditions affecting visual perception such as vantage point, the viewer’s elevation and viewing direction, movement, and the weather play an important role. The interplay between the dike’s sideways slope, structure and revetment determine its spatial significance at eye level.

In the field, dikes are spatial borders: they determine the form of the landscape, the two- and three-dimensional composition of vertical elements that define the landscape space. The composition determines the scale, proportion, orientation and significance of the space. Every dike has its own specific characteristics, with form creating the connection between a landscape’s history and our spatial experience. Apart from the sideways slope, the cross-section and revetment are also important. The dike cross-section describes the dike’s height, the angle of inclination of its slope, and the width of the crest and the toe. This is important because a high, steep dike creates a different spatial effect from, say, a gently sloping wide dike. Whereas a steep dike makes a spatial border palpable, a dike with a gentle slope tones it down. Whether a dike is revetted with stones or only with grass also plays a role. The revetment is an indication of the function and use of the dike’s inside and outside, and it can create visual continuity or, in fact, contrast. Trees reinforce the three-dimensional effect of the dike but due to technical considerations they cannot always be planted.

The dike as landscape balcony at Wörlitz, Dessau (Germany) (photo: S. Nijhuis, 2013)

The dike as landscape balcony at Wörlitz, Dessau (Germany) (photo: S. Nijhuis, 2013)

Standing on a dike is like standing on a landscape balcony with sweeping views on either side – stretches of water or polder, or both. Movement plays an important role in how we experience these landscapes because there are often roads or cycle-paths on top of the dikes. Seen from the car or bicycle, aspects of the landscape succeed one another like a cinematic experience, as we float above the landscape. The straight or curved course of the dike then provides variation or calm and opens up perspectives on the landscape. Here, too, the cross-section strongly affects spatial experience: if the road and cycle-path are both located on the crest, for example, their width might diminish the special experience of the dike, whereas if the cycle-path is located on the dike’s flank more of the dike remains.

The dike’s continuity makes the landscape’s cohesion visible and connects the local with the supra-regional: in the Rhine-Meuse river area dikes follow the course of the rivers with  occasional sharp bends around deep lakes that bear silent witness to past dike breaches; in the peat area dikes support a system of drainage lakes and cut through the low-lying polder land; in the coastal area dikes are like the layers of an onion, enfolding and merging the land as it grew; and the dikes in the young IJsselmeer polders and the ring dikes around the polders of reclaimed lakes make it possible to experience the former stretches of water as landscape spaces.

Research through design exploring spatial qualities of re-enforced river dikes (source: Y. Feddes & F. Halenbeek, 1988)

Research through design exploring spatial qualities of re-enforced river dikes (source: Y. Feddes & F. Halenbeek, 1988, compilation: S.Nijhuis)

In conclusion

Taken together, these ways of looking create a basis for approaching the dike from a spatial perspective and endowing it with aesthetic landscape qualities. Thus, if work is carried out on a dike attention must be paid not only to safety and multi-functionality but also to scenic beauty. Carefully designing a dike’s course, cross-section and revetment ensures its contribution to the identity, spatial aspect and variation of a landscape. The design disciplines are vital here: landscape architects and urban planners play a key role in planning developments that affect the landscape, and they should take the lead in developing the expertise and tools to formulate the dike as an object of spatial design in a context of functionality and social embedding.

 

Note:

[1] This text is published as:  Nijhuis, S (2014). Dikes in focus. In EJ Pleijster & C van der Veeken (Eds.), Dutch dikes (pp. 72-75). Rotterdam: nai010 publishers. In Dutch: Nijhuis, S (2014). Oog voor de dijk. In EJ Pleijster & C van der Veeken (Eds.), Dijken van Nederland (pp. 72-75). Rotterdam: nai010 uitgevers. Both available at: http://www.nai010.com/dijkenvannederland

 

Advertisements

Smallest polder - plan overview

Polder Garden – bird’s eye view Campus Delft

Last year Michael van der Meer, the director of the Science Centre and Rolf Hut from the Faculty of Civil Engineering asked us to design the ‘smallest polder of the Netherlands’ at the Campus of TU Delft. We invited 5 students (Lowin van der Burg, Marij Hoogland, Linda Nijhof, Emma Ottevanger and Cem Steenhorst) from the faculty of Architecture, who invested quite some time next to their regular study program, to make a design. Denise Piccinini and myself from the department of Landscape Architecture coached them.

The project should demonstrate, especially to foreign guests and children, who visit the Science Centre, a typical piece of the man-made Dutch landscape.

Furthermore the polder should explain the principles of water management of the lowlands. Rain drops fall into the polder, are collected in the ditches, flow to the main canal and are discharged via the screw pump onto the ring canal that surrounds the polder.

Since the polder is very small and situated next to the Science Centre, neighboring a future international housing block we decided to design the polder as being garden. The image of the design should convince decision makers who are involved in planning process of TU Delft campus, that this Polder Garden can become an educational and spatial interesting hotspot. And moreover the first polder we, the Dutch, build in the Netherlands after having finished South Flevoland in 1968!

Wij zijn uitgenodigd voor een huwelijksfeest in de Kleine Rug, een schiereiland naast een groot drinkwater-spaarbekken aan de noordoost rand van Dordrecht. Het is januari – 8 graden Celsius warm en het regent. Wij gaan met de fiets en volgen zo ver dat mogelijk is het water in de Delta.

Zelf wonen wij wel op een heel bijzondere plek, namelijk aan een van de weinige tussenboezem-gebieden.

Sloot tussenboezemVanuit de tuin kunnen wij met de kano, onder lage bruggen doorhengelend naar de Voor- of Achterplas (Rotterdam Noord) varen. Op deze plassen en de aangesloten sloten daaromheen, kunnen lager gelegen polders hun overtollig regenwater lozen. Vanuit de plas wordt het water bij een teveel via een klein onooglijk gemaaltje op de Rotte geloosd.

Tussenboezem plas Met de fiets vertrekken wij via de Straatweg, een spannende weg die tussen de twee plassen in ligt. Jammer genoeg is de straatgevel zo dichtgezet met bebouwing en hekwerken dat het daarachterliggende water nauwelijks zichtbaar is. Afbuigend naar de Rotte rijden wij de stad in.

Rotte

Opeens is de oude veenrivier die de stad zijn naam gegeven heeft verdwenen. Hier en daar duikt een singel op, maar een ruimtelijke koppeling met de loop van de Rotte is niet zo een twee drie te maken. Vanaf het boezemgemaal Schilthuis (Oostplein) voert een gigantische persleiding, de regen die onder anderen op ons huis en tuin gevallen is, naar de Nieuwe Maas af. Vanuit dit punt stroomt het regenwater via de Nieuwe Waterweg naar zee.

Gezien al dat buitendijkse gebied hier aan de rivier van Rotterdam verbaas ik mij toch telkens weer  – dat land en water zo dicht bij elkaar kunnen staan. Het water staat hoog, het is vloed, de wind huilt  – ruig Hollands weer! Wij pakken aan de kade aan de voet van de Erasmusbrug  de waterbus.

Nieuwe Maas

Wat een geweldig vervoersmiddel en je kunt op de boot gebruik maken van je OV-chip! Dat ding vaart met hoge snelheid landinwaarts. Grote rivierschepen passeren en ook aan de oevers liggen heel wat duwbakken, die grotendeels afgedankt lijken te zijn. Wat een bijzondere wereld – de schaal is zo anders – van planning/ ontwerp kan hier geen sprake meer zijn. Er valt heel wat op te ruimen. Verbaast ben ik ook over de grote gebouwen op het land die er als boten willen uit zien, waarom?

En die ferry maar scheuren het water zwiept langs de ruiten. Vlak voor Kinderdijk, dat langs de Lek ligt draait de boot het Noord op. Op de punt van het poldercomplex Alblasserwaard ligt een heuse Villa – wat een geweldige plek. Dordrecht is nu niet meer ver – al met al heeft de rit een klein uurtje geduurd.

Aankomen per boot in Dordrecht is fantastisch! Deze stad heeft een echt Waterfront te bieden. In Dordrecht stappen wij weer op de fiets zelf hier is het getij nog voelbaar. Het water staat erg hoog – nog eventjes en het spoelt over de kade, net als 3 weken geleden toen de kelders van het centrum van Dordrecht onder water stonden. Toen hadden ook polders vooral in het noorden van het land moeite de watermassa’s naar zee af te voeren. Doordat het water in de Waddenzee, opgestuwd door de wind hoog stond kon het polderwater dat via de boezem en het Lauwersmeer op het wad gespuid moest worden niet weg. De dijk leek het niet meer te houden – dorpen moesten geëvacueerd worden. Uiteindelijk ging alles goed en kon het water nog voor dat de dijk het begaf geloosd worden.

Al fietsend over de zeedijk, die als een verhoogd terras door tal van andersoortige wijken loopt kom je van alles tegen. Ook water. Naast rivierwater in het plan Tij, een woonwijken waarbij de waterstanden fluctueren, polders die deels onder water gezet zijn. De strook tussen rivier en dijk is wel 1 km breed en lijkt een experimenteel gebied te zijn geworden voor het wonen en recreëren met water. Het ziet er spannend  maar ook rommelig uit. Een eindje verderop  fietsen wij richting de rivier, om preciezer te zijn naar de zijtak van de Beneden Merwede. Deze zijtak heet Wantij. Het wantij is de plaats waar vloedstromen van twee zeegaten zich – hier vanuit de Beneden Merwede en de Merwede elkaar aan weerszijden van het eiland ontmoeten. Hier is de vloedstroom het zwakst en bezinkt het meeste slib. Er is op de plek wel sprake van eb en vloed, maar nauwelijks stroming, met als gevolg dat het wantij de meest ondiepe zone is. Dit natuurlijke proces is lang geleden tot stilstand gekomen, doordat de Merwede met een sluis afgesloten werd.

Met een sloep, waarop ook de fietsen geladen worden zetten wij over. Een hele groep mensen ontvangt ons al zwaaiende. En hier zitten wij dan de komende 24 uur. De plek is klein – buiten is het heel modderig door de aanliggende met hekken omzoomde spaarbekken is de bewegingsruimte nogal beperkt.

Drinkwaterbekken

Het is leuk om aan de mensen uit te leggen – er zijn veel buitenlanders bij- dat wij in een laag liggende Delta wonen en dat deze plek in open verbinding met de zee staat. Het is alsof wij op een boot zitten – om ons heen overal water. Afgelegen maar toch heel dicht bij de stad.

At the end of the story I notice that the text was written in Dutch  – sorry about that – next time I will do it in English.